Devrek Bastonunun Tarihi

DEVREK BASTONU'NUN TARİHİ

Devrek’in eski adı “Hamidiye’dir.” 1885 Merkez Kaza olmuştur. Yörede yaşayan en eski topluluk Etiler olmuştur. Sırasıyla Pontus İmparatorluğu, Roma ve Bizans İmparatorluğunun egemenliğine giren Devrek 1079 Anadolu Selçuklularının elinden geçmiş, 1348 yılında Orhan Bey tarafından Osmanlı topraklarına katılmıştır.

            Kimilerine göre Bölgenin Coğrafi yapısı koyun şeklini andırdığı için bu bölgeye ağzı yayık koyun anlamına gelen Devrek denilmiştir. Kimilerine göre de Bölge adının develerin yüklerini boşalttıkları yer anlamına gelen “Deverek” sözcüğünde almıştır.

            Devrek’te bastonculuk tarihine geldiğimizde ise, bastonculuk ilkel bir yün ve pamuk eğirme aleti olan çıkrıkla başlamıştır. Manda boynuzundan yapılan iki tarafı siyah, ortası beyaz, çubuk şeklinde kemik ağızlık ve kızılcık ağacı özünden üç parçalı ve eklemeleri gümüş veya altın bilezikli olan ağızlıkları yapımı da bastonculuğu da geçiş ürünleri olmuştur.

            Hicri 1310(1892) tarihli Kastamonu Salnamesinde Hamidiye kazasında (Devrek) “ceviz ağacından sandık, masa, konsol, sigara ağızlığı ve baston gibi şeyler şayan-ı memnuniyet bir surette olup….” Demesi Devrek’te 1892 yılında baston yapıldığını kanıtlamaktadır.

            Aziz Salman Usta önce 1933 yıllarında Zonguldak’ta düzenlenen “tasarruf ve yerli malı haftasında daha sonra 1936 yılında İzmir enternasyonal Fuarında kurmuş olduğu sergilerle Devrek Bastonunu yurt çapında tanıtmak için çaba göstermiştir. 1950li yıllarda İzmir fuarında ve diğer yörelerde düzenlenen sergilerle tanıtım yaygınlaşmıştır. Devrek Bastonu 1965’de bir bilgi yarışmasına konu edilmiştir. daha sonraları ekonomik nedenlerle kaybolmak üzere olan baston 7 Temmuz 1984 tarihinde Merhum Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız  Dr. Veysel Atasoy'un katkılarıyla  “Baston ve Güreş Festivali düzenlenirken yurt içi ve yurt dışında tanınır hale getirilmiş,ardından tanıtımı daha da yaygınlaştırmak için  1989 yılında “Baston ve Kültür Festivaline”dönüştürülmüştür.

          Devrek Bastonu festivaller hariç 1994 yılı içerisinde Kültür Bakanlığının desteğiyle Ankara ve Topkapı Sarayında düzenlenen sergilerde tanıtılmıştır. Birçok Üniversitede de Devrek Baston sanatı ile ilgili seminerler düzenlenmiştir. Yurt içi ve Yurtdışı Festival ve Fuarlara davet edilmiştir.Devrek Bastonu’nu aynı zamanda medyatik özelliği vardır. Önemli Devrek adamlarına hediye edilmiş, Ülkemizi yöneten siyasetçi ve bürokratların hemen hemen hepsinde  bir Devrek Bastonu mevcuttur.

      Devrek Bastonu , dünyada benzeri olmayan nitelikte sanatsal ve Yerel Kültür birikimini üzerinde taşıyan zarif , şık bir destektir.
 

ÖZELLİKLERİ
Devrek Bastonu üç özelliği üzerinde taşır.

a-Kullanabilirsiniz.
b-Hediye edebilirsiniz.
c-Koleksiyon yapabilirsiniz.(Duvarınıza asabilirsiniz)
Ayrıca yapılış itibariyle sağlam  ve  dayanıklı olduğundan  ustasından çok yaşar. Bu yüzden antik özelliği de vardır.
 

NİTELİKLER
Devrek Bastonu zengin sap çeşidi ve gövde de  iki gruba ayırdığımız  zengin işleme süsleme sanatına  sahiptir. Bunları sırasıyla tanımlayacak olursak:

Sap:  Dört grupta toplanır.
1.      grup :Ortapetik  saplar.(Modern ortapetik ve Klasik Ortapetik.)
2.      grup: Yuvarlak(Çengel) saplar (Takma ve kendinden çengelli )
3.      grup: Asa saplar( Yuvarlak topuz  ve çeşitli figürlerde yapılan kısa saplardır.)
4.      grup: Figürlü saplar. ( Ustanın becerisine  dayanan ve her çeşit hayvan kafası figürü ile donatılmış saplar.Ayrıca  bu figürler diğer gruptaki saplara da uygulanır.)

           Gövde: İki grupta işlenmektedir.
           1  nci grup oyma şekiller:
           a-Baklavalı .
           b-Çoban çentiği.
           c-Burmalı.
           d-Yılanlı.          
           e-Çeşitli geometrik  şekiller.

           2 nci  grup Bezeme (Kakma ) şekilleri.
           a-Motif ve çiçek desenleri.
           b-Tel ve  sedef  kakma
 

  MALZEME  TEMİNİ
          Devrek Bastonu  üç  kısımdan oluşur.

1 SAP : Ceviz, Dış budak, Gürgen, Mağun,  Çimşir, Kayın, Dut gibi sert ağaçlar yani sıra,gümüş bazen prinç gibi metal, manda boynuzu gibi kemik saplar kullanılır.Bu ağaçların  önemli bir miktarı yöremiz ormanlarından temin edilir.

2.GÖVDE : Devrek Bastonunun ham maddesi yöremiz  ormanlarında yetişen ve  kalitesi , yetiştiği bazı yörelere  göre daha  yüksek kızılcık ağacıdır. Kızılcık  ağacı  işlenebilirliği,sağlamlığı, sertliği oymaların her türlüsünü rahatça pürüzsüz ve çıtırdama yapmadan,yapıldığı içi renginin beyaz olması nedeniyle her türlü bezeme ve işleme yapıldığından çok zengin çeşitte oyma ve bezeme sanatı yapmamızı sağlayan harika bir dal ağaçtır. Bunun yanı sıra ak gürgen , kara elma ve çeşitli  ağaçlarından  bastonlar yapılmaktadır.

3 UÇ (Yere basan korumalık ) :  Genelde manda boynuzundan takılır. Ama son yıllarda  Gerede‘li Tarak  ustalarının işlerini bırakması  nedeniyle  uç kısmına takacak, boynuz ucu , yeteri kadar ve kaliteli  gelmediğinden  Teknoloji  Ürünü olan ve kullanılması  rahat (Polyamit)  isimli sert plastik takılmaktadır.
 

SAKLAMA (DEPOLAMA)

Baston yapılacak ağaçların  mutlaka çok kuru olması gerekir. Sap yapılacak ağaçlar tahta halinde en az bir yıl.Gövde  de  kullanılacak kızılcık dal ağacının temini için her yıl tabiattan su çekildiğinde  kesiciler tarafından ormanda halk dilinde deynek kesimi başlar. Ve bahar gelinceye kadar bu kesim sürer. Baston ustaları bu kesicilerden belli bir ücret karşılığı satın alır. Dışındaki  kabuğu  yer yer soyarak (Bundan  amaç  deyneğin  hem çabuk kuruması ve hem de özünü kusarak ağacın beyaz kalması içindir.) bir yıl sonra  kullanılmak üzere istiflenir.